Dzięki przedwojennej „instytucji” literackiej kawiarni, warszawscy pisarze i artyści znali się choćby z widzenia. W najmodniejszej w latach 20. i 30. „Małej Ziemiańskiej” przy ulicy Mazowieckiej bywalcy zjawiali się codziennie : by podyskutować, usłyszeć najnowsze plotki i dowcipy. Tutaj toczono niekończące się rozmowy o literaturze i sztuce, „urabiano dobrą i złą opinię wszystkim, którzy w jakikolwiek sposób parali się w Polsce literaturą, sztukami pięknymi i teatrem” – wspominał po latach Józef Wittlin. Nad zatłoczonym i zadymionym wnętrzem tej legendarnej kawiarni górował stolik na półpiętrze, gdzie spotykali się twórcy z kręgu Skamandra i Wiadomości Literackich. To była ówczesna elita, do której dostęp mieli tylko wybrańcy.

Gombrowicz zaczął przychodzić do „Ziemiańskiej” po wydaniu pierwszej książki : Pamiętnika z okresu dojrzewania (1933 r.). Tutaj, w środowisku artystów, zaczął grać rolę kogoś, komu zupełnie nie zależy na opinii i względach elity towarzysko-literackiej. Zamiast zabiegać o aprobatę wpływowych postaci, wolał brylować wśród młodych, a w większości nawet młodszych od siebie aspirantów. W gronie osób, które go nie „dominowały” swoją wyższą pozycją środowiskową, mógł być sobą, mógł bez przeszkód narzucać własny styl bycia.

Jego przewrotna inteligencja i poczucie humoru zadziałały niczym magnes : wkrótce ustaliła się grupa bywalców jego stolika, zbierająca się co wieczór. Wielbicielami, wręcz wyznawcami Gombrowicza zostało kilku początkujących poetów i pisarzy, a także grono satyryków, plastyków i karykaturzystów związanych z tygodnikiem Szpilki – świetnym pismem, na którego łamach gościła groteska i czarny humor. Autor Pamiętnika tolerował wokół siebie także „kibiców” dość zaskakujących : np. Stanisława Brochwicza-Kozłowskiego, autora brukowych powieści, który - jak się później okazało - pracował dla wywiadu włoskiego i niemieckiego (został zabity przez podziemie podczas okupacji).

Około roku 1938 stolik Gombrowicza przeniósł się z „Ziemiańskiej” do pobliskiego „Zodiaku” (przy ulicy Traugutta), lokalu, który pisarz nazwał „ze wszech miar odpowiednim dla wyższych sfer”. Te stałe kawiarniane spotkania, z pozoru błahe : wypełnione żartami, aktorskimi popisami i prowokacjami Gombrowicza, na trwałe zapisały się w pamięci rozmówców. „Królem niekoronowanym naszego stolika był Witold Gombrowicz, ceremonialny, broniący się kpiną i głupstwami przed poufałością ludzi” – wspominał poeta Stanisław Piętak. „Chodziliśmy tam właściwie jak na spektakl. Wiedziałem, że obcuję z indywidualnością niepowtarzalną. Nigdy później nie miałem już wobec nikogo podobnego wrażenia” – wspominał Andrzej Nowicki, satyryk.

Choć Gombrowicz miał zaledwie koło trzydziestki, wchodził już w rolę mistrza – postaci wyjątkowej i niepowtarzalnej. Rozmowa z jego udziałem stawała się rodzajem zwariowanego teatru, którego on był inspiratorem i reżyserem. Uwielbiał oponować, zaprzeczać, prowokować protesty rozmówców i wzajemne starcia, a także „badać odwrotność każdej tezy”. Klimat humoru, jaki narzucał przy swoim stoliku, miał cechy czystego nonsensu, wręcz surrealizmu. Wszelkie stereotypowe wypowiedzi tępił bezlitośnie. Wyśmiał kiedyś Stefana Otwinowskiego : „Ooo, widzę panie Stefczyk, że znów przeczytałeś pan dodatek niedzielny Ikaca” [popularnego pisma - Ilustrowanego Kuriera Codziennego].

Najwierniejszymi kompanami autora Pamiętnika stali się : Piętak, poeta wsi sandomierskiej, związany z Drugą Awangardą ; Otwinowski, aktor i pisarz, przypisywany później do nurtu prozy psychologicznej ; jego żona Ewa ; niespełna dwudziestoletnia poetka Zuzanna Ginczanka, kuzynka Tuwima, współpracująca ze Skamandrem, a także pisująca odważne antyfaszystowskie satyry do Szpilek ; Nowicki, satyryk Szpilek ; Eryk Lipiński, karykaturzysta i redaktor naczelny Szpilek ; jego żona, rysowniczka i ilustratorka Hanna Goławska, Ha-Ga ; malarka Gizella Ważyk (żona poety).
Widywano tu także, m.in. : Belę Gelbard, znaną po wojnie jako pisarka Czajka-Stachowicz i słynnego z poczucia humoru aktora Kazimierza Rudzkiego. Najmłodszymi uczestnikami gombrowiczowskich sympozjonów byli studenci ; wśród nich znani po wojnie prozaicy Kazimierz Brandys i Stanisław Dygat ; późniejszy publicysta Kultury paryskiej i tłumacz Sołżenicyna Jerzy Pomianowski ; przyszli krytycy literaccy, wówczas początkujący poeci i założyciele lewicowego „Klubu S.” : Jan Kott i Ryszard Matuszewski.
Matuszewski pisał we wspomnieniach, że aby obcować z Gombrowiczem „trzeba było mieć nie tylko sporą dawkę bardzo swoistego poczucia humoru, ale także duże poczucie własnej wartości i wewnętrznej niezależności”. Osoby, którym nie odpowiadał prowokacyjny styl Gombrowicza i które nie chciały „wprząc się w jego rydwan”, zaczęły pisarza unikać : m.in. krytyk związany z nurtem awangardy, Ludwik Fryde (tytułowany przez Gombrowicza „biednym panem Łudwikiem”) oraz ówczesna nadzieja literatury katolickiej : Jerzy Andrzejewski, który, jak wspominał po latach, „nie umiał sobie wtedy poradzić ze stylem bycia Gombrowicza”. Lewicowy poeta Adam Ważyk, z którym autor Pamiętnika odbył nieudaną dyskusję o marksizmie i literaturze współczesnej, wspominał : „Wobec poetów proletariatu, przeważnie młodych komunistów, był zawsze hrabią, podkpiwał z ich « gminności ». Nigdy nie traktowałem go serio” (J. Siedlecka Jaśniepanicz).

W kontekście ówczesnej mody na sztukę eksperymentalną, rewolucyjność, kult mas i proletariatu, Gombrowicz ze swymi pozami arystokraty, mógł wydawać się denerwującym pozerem.. A on po prostu odgrywał rolę szlachcica, by zachować dystans i niezależność wobec artystów, a także po to - jak sam przyznawał we wspomnieniach - „aby zdenerwować”.

Wkrótce świat Polski międzywojennej został zdruzgotany przez wojnę ; po koszmarze okupacji nastała epoka stalinizmu, wreszcie wieloletnia szarzyzna PRL. Duch nonsensu, błazenady, kpiny z ustalonych hierarchii, zyskał w perspektywie czasu cechy prorocze. Gombrowiczowska metoda upartego indywidualizmu i dystansu wobec ideologii, okazała się cenną nauką , pozwalającą bronić się przed otaczającym absurdem „nierzeczywistej rzeczywistości”. Choć stolik Gombrowicza wcale nie należał w latach 30. do pierwszorzędnych – bo nie zaszczycały go osoby będące wówczas na świeczniku - jednak po latach wszedł do legendy „Ziemiańskiej”, usuwając w cień słynne niegdyś, „wyniesione ponad tłum” skamandryckie półpiętro. Autor Ferdydurke najwyraźniej bardzo potrzebował atmosfery literackiej kawiarni, skoro kontynuował swój warszawski nałóg również na emigracji : w Argentynie i podczas pobytu w Berlinie (1963-64).

Gombrowicz o swoim życiu kawiarnianym :